Kum İlmi (Remil) Nedir?
Kapak / Okuma / Kum İlmi Nedir
Kum ilmi, Arapçadaki adıyla reml, Türkçedeki adıyla remil, kum ya da kâğıt üzerine konan noktalardan on altı şekilden birini çıkarıp eski kitapta o şekle yazılan yoruma bakma usulüdür. Halk arasında kum falı olarak da bilinir. Orta Çağ İslâm dünyasında yaygındı, Avrupa’ya “geomancy” adıyla geçti.
- Adı
- Remil, reml, hattü’r-reml. Türkçede “remil atmak” ve “remil dökmek” denir.
- Sözlük anlamı
- Reml, “kumlu arazi” demektir. Remil yapan kişiye remmâl denir.
- Şekil sayısı
- On altı. Dördü temel şekildir, on ikisi bunlardan çıkarılır.
- Batıdaki adı
- Geomancy (Latince geomantia). Sözcük on ikinci yüzyılda Arapçadan Latince’ye yapılan çevirilerle İspanya’da kullanılmaya başlandı.
- Bu sitedeki örnek kitap
- Osmanlı Türkçesi, matbu bir Remilnâme.
Remil sözcüğü ne demek?
Reml Arapçada kum demektir. Sözlüklerde kumun Farsça karşılığı olarak rîk de verilir. Eski bir sözlüğe göre eskiden kâğıt yerine kum kullanıldığı için bu ad ortaya çıkmıştır. Sonraları kum yerine kâğıt ya da tahta kullanıldı, ama ilmin adı değişmedi.
Kum ilminde ne yapılır?
Kitaplara göre önce bir soru seçilir. Ardından kum, kâğıt ya da tahta üzerine bir dizi nokta konur. Bu noktalar belli bir düzenle sayılıp azaltılır ve geriye dört satırlık bir şekil kalır. Her satırda bir ya da iki nokta bulunur, bu yüzden çıkabilecek şekil sayısı on altıdır. Kitap her şekle bir yorum yazar.
Adım adım usul bu yazının konusu değil. Dersleri Eğitimler bölümünde ayrıca hazırlıyoruz.
Eski kitaplarda remil nasıl geçer?
Elimizdeki Remilnâme’de on altı soru sıralanır. Bunlardan bazıları şöyledir: evlâdım olacak mı, düşmanım çok mu, rüyamın tabiri nedir. Kitap on altı harfe, her harfin altında da on altı şekle ayrılmıştır. Her şeklin yanında bir cevap cümlesi yazılıdır.
Remil üzerine yazılmış eser çoktur. Eski katalog ve sözlüklerde yirmiyi aşkın başlık sayılır. Bunların arasında Tuhfe-i Şâhî, Zeynü’r-Reml ve Hidâyetü’n-Nukta da vardır. Bu eserlerin çoğunun yazarı belli değildir.
Eskiler remile nasıl bakmış?
On altıncı yüzyıl divan şairi Zâtî’nin önce Beyazıt Camii avlusunda, sonra İbrâhim Paşa Hamamı yakınında bir dükkânda remilcilik yaptığı bilinir. İbn Haldûn da Mısır’da bu iş için çok sayıda dükkân açıldığını yazmıştır.
Karşı görüşler de eskidir. Nâbî, Hayriyye adlı eserinde remil ve astrolojiyle uğraşmanın çıkar yol olmadığını söyleyerek sakınılmasını öğütler. TDV’ye göre İslâm dini, gaybı bilmenin Allah’a ait olduğu gerekçesiyle remili yasaklamıştır. İbn Haldûn’a göre remil, yıldız ilminden farklı olarak yapay çizgilere ve tesadüfe dayanır ve doğruluğunu gösteren bir veri yoktur.
Bugün nasıl okunmalı?
Biz kum ilmini bir tarih ve kültür konusu olarak, kitapta yazıldığı gibi aktarıyoruz. Kitabın satırı bir yorum metnidir. Gelecek hakkında bilgi vermez, bilimsel bir öngörü yöntemi de değildir.
Sık sorulanlar
Remil ile geomancy aynı şey mi?
Geomancy, remilin Batı dillerindeki adıdır. Sözcük, Arapçadaki “ilmü’r-reml” karşılığı olarak on ikinci yüzyılda İspanya’da kullanılmaya başlanmış ve oradan Batı dillerine geçmiştir.
Neden “ilim” diyoruz?
Eski kitaplarda bu uygulama “ilm-i reml”, yani kum ilmi olarak geçer. Klasik dönemdeki ilim tasnifinde de bu ad kullanılır.
Kaç şekil var?
On altı. Şekillerin adları ve görünüşleri için Remilde 16 Şekil ve Adları yazısına bakabilirsiniz.
Kum İlmi aracı
Kendi şeklinizi görmek için Kum İlmi aracına bakın. Sekiz sıra nokta koyun, şeklinizi ve kitabın o şekle yazdığı satırı görün.
Kaynaklar
- İlyas Çelebi, “Remil”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 34, İstanbul 2007, s. 555-556. Bağlantı
- Acâib İlimler kütüphanesindeki eski yazma ve taş baskı eserler.
Hazırlayan: Acâib İlimler ·